Brzoskwinie

Brzoskwinia zwyczajna (Persica vulgaris Mill.) to roślina z rodziny różowatych i podrodziny śliwowatych. Wywodzi się ze środkowej i północnej części Chin (jest tam uprawiana już od ponad 3000 lat), gdzie tworzy drzewa wysokości do 8 m. Dzięki Aleksandrowi Wielkiemu przez Persję drzewka brzoskwiniowe trafiły do Europy (starożytna Grecja i Rzym, I w. n. e.), a na północy kontynentu (Wielka Brytania) rozpowszechniły w wieku XVI. Potem trafiły na inne kontynenty, np. do Ameryki Północnej. Obecnie brzoskwinie nie występują w stanie dzikim i można je spotkać tylko jako rośliny hodowlane. W Polsce brzoskwinie uprawia się przeważnie w przydomowych ogródkach. Są to rośliny bardzo wrażliwe na mróz, więc sadzić je można tylko w południowo-zachodniej i środkowo-zachodniej Polsce. Optymalne warunki panują przede wszystkim w okolicach Poznania, Wrocławia i na Ziemi Lubuskiej.

W warunkach polskich drzewa brzoskwiniowe dorastają do około 4 m wysokości przy średnicy korony do około 6 m. Mają błyszczące, lancetowate, karbowane liście, które pojawiają się dosyć późno. Brzoskwinie kwitną przeważnie w kwietniu, jeszcze przed pojawieniem się liści. Kwiaty mają barwę różową w różnych odcieniach, czasem białą. Owoce brzoskwini (w zależności od odmiany) dojrzewają od lipca do października. Są to mięsiste pestkowce o płasko-kulistym kształcie, pokryte omszoną skórką z czerwonym rumieńcem. Owoce mają jędrny miąższ barwy kremowej lub żółtej i ważą około 100-200 g. W środku znajduje się dość duża, gruba, pokryta bruzdami pestka.

Drzewka brzoskwiniowe wymagają gleb żyznych, przepuszczalnych, ciepłych i szybko się nagrzewających, o odczynie obojętnym (pH 6-7). Nie służy jej podłoże ciężkie, zbite i gliniaste, źle rośnie także na glebach torfowych, podmokłych, o wysokim poziome wód gruntowych. Brzoskwinie preferują stanowiska bardzo słoneczne, ciepłe, osłonięte od porywistych wiatrów. Dobrze się czują posadzone na łagodnych zboczach z wystawą południową lub przy południowych ścianach budynków. Nie są to rośliny całkowicie odporne na mróz i w czasie bardzo mroźnych zim mogą przemarzać. Warto zabezpieczyć je przed mrozem chochołem ze słomy. Bardzo wrażliwe na wczesnowiosenne przymrozki są także pąki kwiatowe – jeśli pąki przemarzną, rośliny nie zakwitną i nie wydadzą owoców. Optymalne warunki atmosferyczne dla brzoskwini to: wiosna bez przymrozków, długie i słoneczne lato, ciepła jesień i łagodna zima.

Drzewka brzoskwiniowe możemy nawozić nawozami organicznymi – obornikiem lub kompostem. Zaleca się także stosowanie nawozów mineralnych (azotowych, potasowych i fosforowych). Brzoskwinia wymaga nieco więcej azotu, niż inne pestkowce, dlatego na przełomie maja i czerwca trzeba dodatkowo zasilić ją np. saletrą. Należy też zadbać o to, aby odczyn gleby nie był zbyt kwaśny. W tym celu ziemię wokół drzewka warto co około 4 lata nawieźć nawozem wapniowym. Brzoskwinie nie powinny rosnąć w zbyt mokrym podłożu. Za duża ilość wody w glebie im nie służy i może powodować zagniwanie korzeni. Ponadto nadmierna wilgoć sprzyja pojawieniu się groźnych chorób grzybowych.

Koronie drzewa brzoskwiniowego należy nadać formę kotłową, która jest pusta w środku i składa się z 3-4 głównych konarów. Taka forma zapewnia optymalny dostęp światła słonecznego do wszystkich pędów i dojrzewających owoców. Brzoskwinie przycinamy corocznie, skracając do połowy wszystkie jej zeszłoroczne pędy. Cięcie takie wykonujemy nie wcześniej niż na początku kwietnia. Wycinamy wtedy także pędy przemarznięte, suche, krzyżujące się i te, które rosną do środka korony. Aby odmłodzić starsze egzemplarze, przycinamy je dość silnie co kilka lat. Pobudzi to roślinę do wytwarzania nowych pędów.

Owoce brzoskwini są duże, mięsiste i bardzo soczyste. Mają charakterystyczny, intensywny aromat i są bardzo smaczne, więc idealnie nadają się do spożycia na surowo. Można z nich także robić dżemy, konfitury, kompoty. Nadają się również do suszenia. Owoce brzoskwini zawierają wiele cennych składników odżywczych: witaminy (C, E oraz z grupy B), minerały (fosfor, jod, magnez, potas, sód, wapń, żelazo), a także białko i łatwo przyswajalne cukry. Z pestek brzoskwini robi się olej o migdałowym zapachu, który wykorzystywany jest do sporządzania kosmetyków do masażu. Drzewka brzoskwiniowe mogą być także uprawiane jako rośliny ozdobne – niektóre odmiany mają bardzo dekoracyjne kwiaty barwy ciemnoróżowej, białej lub łososiowej. Kwiaty mogą być pełne lub półpełne, jednolite lub ozdobione ciemniejszymi paseczkami. W ogrodzie w okresie letnim ładnie prezentują się także drzewa obsypane dekoracyjnymi i aromatycznymi, dużymi owocami.

Drzewa brzoskwiniowe mogą być atakowane przez groźną chorobę – kędzierzawość liści, która jest wywoływana przez grzyb Taphrina deformans. Objawy tej choroby to: deformacje i skręcanie się liści, ich żółknięcie i czerwienienie, pojawienie się na liściach szarego nalotu, a następnie opadanie liści. Choroba atakuje niekiedy także pędy i kwiaty. Aby zapobiegać pojawieniu się tej choroby, drzewa należy opryskiwać preparatami grzybobójczymi. Pierwszy oprysk wykonuje się na przedwiośniu (kiedy temperatura będzie wyższa niż 6 st. C), kolejny – późną jesienią. Silnie porażone pędy i liście należy usuwać i palić. Kędzierzawość liści pojawia się głównie wtedy, kiedy jest chłodno i wilgotno. Inna choroba, która często atakuje drzewka brzoskwiniowe, to szara zgnilizna drzew pestkowych. Zwalcza się ją poprzez dwukrotne opryskiwanie roślin roztworem siarkowo-wapiennym. Pierwszy oprysk wykonujemy przed kwitnieniem, drugi – zaraz po kwitnieniu. Inne choroby brzoskwiń to np.: brunatna zgnilizna, dziurkowatość liści, mączniak, parch brzoskwini, rak bakteryjny, srebrzystość liści. Rośliny te narażone są także na ataki szkodników takich jak np.: mszyce, pordzewiacz śliwowy, przędziorek chmielowiec, skośnik brzoskwiniaczek, zwójka koróweczka. Jeśli na naszym drzewku brzoskwiniowym zaobserwujemy jakiekolwiek niepokojące objawy, należy zgłosić się o pomoc do sprawdzonej firmy ogrodniczej. Fachowcy stwierdzą, z jaką chorobą lub szkodnikiem mamy do czynienia i wykonają odpowiednie opryski preparatami chemicznymi.

'Amsden' – to jedna z najwcześniej owocujących odmian, jej owoce dojrzewają już w połowie lipca. Owoce są małe lub średniej wielkości i mają zielonkawobiały miąższ z czerwonymi żyłkami tuż przy pestce. Odmiana ta owocuje bardzo obficie, ale jest bardzo wrażliwa na wczesnowiosenne przymrozki.

'Halego' – owoce tej odmiany są bardzo duże, mogą osiągać wagę od 150 do nawet 350 g. Drzewa wydadzą obfite plony o smacznych, dużych owocach, jeśli posadzimy je w bardzo słonecznym i ciepłym miejscu w ogrodzie (np. przy południowej ścianie budynku). Odmiana ta kwitnie dosyć późno, więc nie jest narażona na wiosenne przymrozki. Owoce dojrzewają w drugiej połowie sierpnia.

'Harnaś' – odmiana ta charakteryzuje się silnym wzrostem i daje obfite plony. Kuliste, silnie omszone owoce pokryte są jasnoczerwonym, marmurkowym rumieńcem. Owoce tej odmiany nie są zbyt duże – ważą około 90-130 g. Mają żółty, średnio zwięzły, dobrze odchodzący od pestki i smaczny miąższ. Są kwaskowato-słodkie i bardzo soczyste. Dojrzewają w pierwszej połowie sierpnia.

'Inka' – to bardzo silnie rosnące drzewo, które owocuje wyjątkowo obficie, dając duże (100-160 g), a nawet bardzo duże (około 250 g) owoce. Owoce tej odmiany są owalne w kształcie, słabo omszone, ozdobione czerwonym, marmurkowym, dość rozległym rumieńcem. Żółto-kremowy miąższ jest średnio zwięzły i dość dobrze odchodzi od pestki. Owoce są soczyste, smaczne, kwaskowate. Do zbioru nadają się na przełomie sierpnia i września.

'Redhaven' – odmiana ta tworzy silnie rosnące drzewa i daje obfite plony. Kuliste, dość duże owoce (100-160 g) mają barwę żółtozłotą i ozdobione są czerwonopomarańczowym, marmurkowym rumieńcem. Delikatnie omszona skórka skrywa żółtopomarańczowy, średnio zwięzły miąższ, który dobrze odchodzi od pestki. Owoce tej odmiany są niezwykle soczyste i mają kwaskowato-słodki smak. Do zbioru nadają się pod koniec sierpnia.

'Reliance' – odmiana ta charakteryzuje się umiarkowanie silnym wzrostem i owocuje bardzo obficie. Średniej wielkości owoce (80-130 g) są kuliste i lekko asymetryczne. Są koloru zielonożółtego i pokrywa je duży, pomarańczowoczerwony, marmurkowy rumieniec. Omszona skórka skrywa żółtopomarańczowy, soczysty miąższ, który dobrze odchodzi od pestki i jest słodko-kwaśny w smaku. Owoce tej odmiany dojrzewają w połowie sierpnia.

Ile kalorii i jakie witaminy ma brzoskwinia?

Brzoskwinia ma zaledwie 40-50 kcal i składa się głównie z wody (w 90%), jest moczopędna i skutecznie oczyszcza organizm z toksyn. Brzoskwinie zawierają wiele substancji odżywczych, witamin i minerałów, m.in. dużo błonnika (1,5 g), potasu (190 mg), kwasu foliowego (4 µg), witaminy A (16 µg) czy niacyny (0,806 mg).

Czy skórka brzoskwini jest ciężkostrawna?

Szkodliwość "zamszowej" skórki brzoskwini to dość popularny mit, jest ona lekkostrawna jak cały owoc.

Czy brzoskwinie rosną w Polsce?

Brzoskwinie rosną w naszym kraju, jednak są bardzo trudne w uprawie, z uwagi na wysokie wymagania cieplne i klimatyczne. Najlepiej rozwijają się na południowym zachodzie Polski, choć tam również nie gwarantują corocznych i obfitych plonów.

Jaka ziemia pod brzoskwinie?

Drzewa brzoskwiniowe uwielbiają gleby żyzne, próchnicze, dobrze przepuszczalne, lekko kwaśne (o odczynie obojętnym). Nie tolerują ziem ciężkich i mokrych.

Czym opryskiwać brzoskwinie?

Brzoskwinie atakowane są przez rozmaite szkodniki i choroby. Aby uniknąć np. kędzierzawości liści, należy na wiosnę opryskiwać drzewa Miedzianem 50 lub Silitem. Chcąc zwalczyć parch brzoskwini, trzeba stosować opryski preparatami na bazie składników naturalnych, np. roztworem mocznika.

Kiedy sadzić i przycinać brzoskwinie?

Drzewa brzoskwini najlepiej sadzić późną wiosną, kiedy już minie zagrożenie spadków temperatury. Dołek pod roślinę musi być duży i głęboki, co najmniej dwukrotnie większy od bryły korzeniowej. Sadzonki nie należy jednak umieszczać zbyt głęboko, gdyż sprzyja to chorobom i wolniejszemu rozwojowi.