Znajdź sklep w Twojej okolicy
    Ustal moją lokalizację
    LUB
    Wybierz
  • Twoje konto
  • Zarejestruj się
  • Zaloguj się

Topinambur czyli słonecznik bulwiasty

Topinambur (nazywany też słonecznikiem bulwiastym) może być uprawiany jako roślina ozdobna (żółte kwiaty pojawiające się jesienią) i pastewna (biomasa zielona – naturalny nawóz), a także uprawna (jadalne, smaczne i pożywne bulwy). Bulwy topinamburu mają słodki, lekko orzechowy smak, który przypomina nieco smak orzechów brazylijskich albo karczochów. Nadają się np. na frytki, chipsy, puree, a dzięki zawartości inuliny polecane są w diecie diabetyków. Słonecznik bulwiasty jest łatwy w uprawie, a sezon na bulwy zaczyna właśnie teraz.

POCHODZENIE I WYSTĘPOWANIE

Topinambur (Helianthustuberosus) nazywany także słonecznikiem bulwiastym to roślina z rodziny astrowatych. Pochodzi z Ameryki Północnej (północno-wschodnia część kontynentu), gdzie był uprawiany jeszcze w czasach prekolumbijskich. Do Europy trafił na początku XVII wieku: bulwy topinamburu sprowadził francuski podróżnik, odkrywca, kolonizator Kanady – Samuel de Champlain. Z Francji słonecznik bulwiasty rozprzestrzenił się na resztę Europy (np. do Polski trafił w pierwszej połowie XVIII wieku), dotarł Rosji (koniec XIX) a stamtąd dalej do Azji. Dziś w stanie dzikim można go spotkać w niemal całej Europie, a także w Ameryce Południowej i Środkowej, w Afryce Środkowej, w Azji (Japonia, Chiny, Indie, Iran), na Nowej Zelandii. Topinambur może rosnąć zarówno w strefie klimatów umiarkowanych, jak i w tropikach. Słonecznik bulwiasty uprawiany jest jako roślina ozdobna (kwiaty), uprawna (bulwy) i pastewna (biomasa zielona). Roślina ta ma niewielkie wymagania, bardzo łatwo się rozprzestrzenia i dziczeje, więc często jest uznawana za gatunek inwazyjny.

Nazwa topinamburu pochodzi od plemienia Indian z Ameryki Południowej (dzisiejsza Brazylia) – Tupinamba. Nazwa Helianthustuberosus oznacza „słońce” (greckie „helios”) i „kwiat” (greckie „anthos”) oraz „bulwiasty” (z łaciny „tuber”).

WYGLĄD I ODMIANY

Topinambur to bylina, która dorasta do wysokości od 1 do 2-3 m. Ma silne, sztywne łodygi pokryte białymi włoskami, wytrzymujące nawet silne powiewy wiatru. Duże, piłkowane, ciemnozielone liście mają kształt jajowaty lub lancetowaty i także pokryte są włoskami. Topinambur kwitnie późnym latem i jesienią aż do pierwszych mrozów. Ma dosyć duże kwiaty barwy żółtej, które wyglądem przypominają inne kwiaty z rodziny astrowatych. Składają się z zewnętrznych, płonnych kwiatów języczkowych oraz wewnętrznych, płodnych kwiatów rurkowych. Owocem topinamburu jest niełupka – sucha, niepękająca i jednonasienna, o długości około 5-7 mm.

Słonecznik bulwiasty – jak sama nazwa wskazuje – wytwarza podziemne, jadalne bulwy, które są smaczne i zawierają sporo wartościowych składników odżywczych. Bulwy mogą mieć barwę żółtą, różową, czerwoną, brązową, fioletową, natomiast miąższ jest biały lub żółtawy. Mają około 3-6 cm grubości i do 10 cm długości, a ich kształt może być elipsoidalny, owalny, walcowaty albo gruszkowaty czy kulisty. Umieszczone są na końcach długich, białawych rozłogów. Z jednej bulwy może wyrosnąć roślina, która wyda od kilku do nawet kilkudziesięciu bulw – topinambur bardzo szybko się rozmnaża.

W Polsce uprawia się dwie odmiany topinamburu: 'Albik' o białawych, maczugowato wydłużonych bulwach oraz 'Rubik', który ma lekko fioletowe bulwy o nieregularnym, owalnym kształcie.

BULWY – WŁAŚCIWOŚCI, WYKORZYSTANIE

Bulwy topinamburu najlepiej wykopywać jesienią do pierwszych mrozów. Kiedy gleba zamarznie, ich wykopywanie może być utrudnione. Jednak jeśli zima jest łagodna, nic nie stoi na przeszkodzie, aby wydobywać je spod ziemi stopniowo przez całą zimę aż do wiosny. Zakopane w glebie bulwy bardzo dobrze znoszą niskie temperatury i długo pozostają świeże. Wykopane bulwy można przechowywać w lodówce przez około 2-3 tygodnie – potem tracą jędrność i mogą pleśnieć. Jednak najlepszym sposobem na przechowywanie topinamburu jest umieszczenie bulw w pojemniku wypełnionym torfem i piaskiem – w takich warunkach w chłodnym miejscu powinny wytrzymać nawet 5 miesięcy. Na bulwy słonecznika najgorzej wpływa suche powietrze, które powoduje ich przesuszenie i twardnienie.

Topinambur ma słodki, lekko orzechowy smak, który przypomina nieco smak orzechów brazylijskich albo karczochów.

Bulwy topinamburu zawierają inulinę (około 17%) – substancję, z której po odpowiedniej obróbce (pogrzaniu lub przemrożeniu) powstaje fruktoza (czyli cukier owocowy), która jest bardzo dobrze tolerowana przez diabetyków. Dlatego właśnie topinambur polecany jest szczególnie dla osób chorujących na cukrzycę. Spożywanie bulw zaleca się także osobom po chemioterapii. Inulina to materiał zapasowy topinamburu (podobnie jak skrobia w ziemniakach). Ponadto topinambur ma działanie oczyszczające i przyspiesza przemianę materii. Korzystnie wpływa na wątrobę i drogi moczowe. Nie zawiera cholesterolu, za to jest źródłem potasu, żelaza i tiaminy (witaminy B1).

Bulwy topinamburu można piec, gotować i smażyć, a także spożywać na surowo (jednak w takiej postaci mogą powodować wzdęcia). Nadają się na frytki, chipsy, puree albo jako składnik zup czy marynat. Można je także dodawać o herbaty – zamiast cytryny. Przed spożyciem bulw nie obieramy ze skórki, trzeba je natomiast dokładnie oczyścić. Wybierajmy tylko kruche i jędrne bulwy, które są najsmaczniejsze i najbardziej pożywne.

Bulwy topinamburu (a także masa zielona) wykorzystywane są również jako rośliny pastewne dla owiec, trzody chlewnej oraz bydła.

STANOWISKO, PODŁOŻE, ROZMNAŻANIE, SADZENIE

Słonecznik bulwiasty dobrze rośnie zarówno na stanowiskach słonecznych, jak i cienistych. Jest to roślina w pełni mrozoodporna (wytrzymuje mróz do -50 st. C), a najlepiej się rozwija i plonuje w temperaturze około 20-25 st. C. Kiedy jest chłodniej, rzadko zakwita i wydaje nasiona. Brak kwitnienia nie wpływa jednak na ilość i jakość bulw.

Topinambur nie jest rośliną wymagającą i może rosnąć w niemal każdej glebie, jednak najlepiej się udaje w podłożu żyznym, przewiewnym i lekko wilgotnym. Zdecydowanie gorzej plonuje posadzony w glebie zbitej i gliniastej. Jest całkowicie odporny na mróz i dosyć odporny na suszę.

Słonecznik bulwiasty jest rośliną bardzo ekspansywną i bardzo szybko może rozprzestrzenić się po całym ogrodzie. Jest to gatunek inwazyjny i żeby ograniczyć jego rozrastanie się, warto rabatę z topinamburem ogrodzić murkiem oporowym albo płotkiem wkopanym w ziemię na głębokość około 30-40 cm. Topinambur nie powinien być sadzony w pobliżu innych roślin ozdobnych i warzyw, ponieważ będzie stanowił dla nich zbyt silną konkurencję – rośnie bardzo intensywnie i pobiera z gleby duże ilości wody i składników odżywczych.

Topinambur rozmnaża się w sposób wegetatywny czyli przez podział bulw. Wykopane bulwy dzielimy na mniejsze, z czego każda powinna mieć około 2-3 oczka. Można sadzić je wiosną (marzec-kwiecień) na głębokość 10 cm albo jesienią (październik-grudzień) nieco głębiej – 15 cm. Pomiędzy świeżo posadzonymi bulwami powinien być odstęp około 30-60 cm.

ZABIEGI PIELĘGNACYJNE

Miejsce, w którym zamierzamy posadzić słonecznik bulwiasty, powinno być dokładnie odchwaszczone i głęboko przekopane. Podłoże warto zasilić nawozem zielonym albo naturalnym (kompostem lub dobrze rozłożonym obornikiem). Nawozy takie można dodatkowo stosować każdego roku w celu użyźnienia gleby. W okresie wzrostu można nawozić topinambur nawozami mineralnymi zasobnymi w potas, jednak nie jest to konieczne. W czasie sezonu wegetacyjnego glebę warto regularnie spulchniać i odchwaszczać. Topinambur jest dość odporny na niedostatki wody, jednak w czasie długotrwałej suszy wymaga podlewania.

Jeśli uprawiamy topinambur na stanowisku narażonym na występowanie silnych wiatrów, warto rośliny palikować, a u nasady łodyg można usypać kopczyki, które wpłyną na większą stabilność wysokich łodyg. Zbyt wysokie łodygi można ponadto skracać do wysokości około 1,2-1,5 m. Przycięcie łodyg spowoduje dodatkowo zagęszczenie się roślin, co poprawi ich wygląd – słonecznik bulwiasty nadaje się na jednoroczny żywopłot.

Topinambur to roślina dosyć odporna na choroby i szkodniki. Bulwy mogą być jednak podgryzane przez ślimaki czy nornice, a na pędach czasem żerują gąsienice. Słoneczniki bulwiaste czasem atakowane są przez choroby grzybowe takie jak np. rdza słonecznika czy zgnilizna twardzikowa. Zwalczanie chorób polega na opryskiwaniu roślin odpowiednim fungicydem (czyli środkiem grzybobójczym). Porażone części roślin należy usuwać i palić.

zobacz produkty
Wczytywanie...
Wczytywanie...
zobacz inne porady