Znajdź sklep w Twojej okolicy
    Ustal moją lokalizację
    LUB
    Wybierz
  • Twoje konto
  • Zarejestruj się
  • Zaloguj się

Czarny bez

Bez czarny to łatwy w uprawie krzew, który nie ma wygórowanych wymagań, co do gleby i stanowiska. Spotkać go można w całej Polsce. Ma pachnące, kremowobiałe kwiaty i dekoracyjne, ciemnofioletowe, jadalne owoce. Dobrze wygląda w ogrodach naturalistycznych.

POCHODZENIE I WYSTĘPOWANIE

Nazwą „bez” bardzo często określa się kwitnące na fioletowo lub biało lilaki pospolite. Jest to błąd, ponieważ rośliny te należą do dwóch różnych rodzin: „lilak” (Syringa) do rodziny oliwkowatych, natomiast „bez” (Sambucus) do rodziny  piżmaczkowatych. Bez czarny (Sambucus nigra) w naturze rośnie w niemal całej Europie, a także na północy Afryki (głównie w Tunezji), na Kaukazie oraz w Azji Mniejszej, a nawet w Indiach. W Polsce bez czarny spotkać można na terenie całego kraju, głównie w lasach, w parkach, przy polnych drogach, a także w ogrodach czy na działkach. Jest uprawiany przede wszystkim ze względu na dekoracyjne, silnie pachnące kwiaty oraz ozdobne, jadalne owoce.

WYGLĄD

Bez czarny to gęsty i silnie rosnący krzew, który osiągać może około 3-5 m wysokości (niekiedy dorasta nawet do 10 m). Ma duże, pierzaste liście, które złożone są z około 5-7 piłkowanych listków. Liście pojawiają się wczesną wiosną i pozostają zielone aż do późnej jesieni. Krzew ten najpiękniej prezentuje się w czasie kwitnienia (czyli od końca maja do czerwca, czasem do początków lipca). Kwiaty bzu czarnego są drobne i mają kremowobiały kolor. Zebrane są na końcówkach pędów w duże (nawet do 30 cm średnicy), płaskie baldachogrona. Kwiaty te wydzielają bardzo silny, odurzający zapach. Na przełomie sierpnia i września zaczynają dojrzewać owoce, które mają postać małych, kulistych pestkowców, zebranych w ciężkie, zwisające owocostany. Początkowo owoce są ciemnoczerwone, w miarę dojrzewania przybierają barwę fioletowo-czarną. Są mięsiste, błyszczące i w środku mają od 3 do 6 nasion.

UPRAWA I PIELĘGNACJA

Bez czarny jest łatwy w uprawie i nie ma wygórowanych wymagań co do stanowiska oraz gleby. Dobrze rośnie zarówno w pełnym słońcu, jak na stanowiskach półcienistych lub cienistych. Krzew ten preferuje gleby próchnicze, żyzne (szczególnie zasobne w azot), dostatecznie wilgotne, o odczynie zasadowym. Jednak bardzo dobrze sobie radzi zarówno na terenach podmokłych, jak i w podłożu suchym i piaszczystym. Warto wiedzieć, że bez czarny można posadzić tam, gdzie inne rośliny nie będą w stanie rosnąć – w podłożu o odczynie alkalicznym. Bez czarny rozmnażamy z nasion, które wysiewa się we wrześniu. Krzew ten można także rozmnożyć z sadzonek zielnych, które pobiera się wczesnym latem albo z sadzonek zdrewniałych. Trzeba wiedzieć, że bez czarny nie lubi przesadzania, dlatego młode krzewy należy posadzić od razu w miejscu docelowym.Bez czarny warto corocznie przycinać. Przyczyni się to do zagęszczenia i ładnego rozkrzewienia się rośliny, a także nada jej ładny pokrój i ograniczy nadmierny wzrost (szczególnie w małych ogrodach). Krzewy przycinamy po kwitnienia (w terminie od lipca do września, ale nie później, żeby pędy zdążyły zdrewnieć przed zimą).

ZASTOSOWANIE

Krzew ten jest wytrzymały na mróz, dlatego można go sadzić na terenie całego kraju. Bardzo dobrze znosi zanieczyszczenia powietrza, dlatego idealnie nadaje się posadzenia w warunkach miejskich. Bez czarny najlepiej wygląda w ogrodach naturalistach, wiejskich. Szczególnie pięknie prezentuje się jesienią, kiedy jego gałęzie uginają się ciemnofioletowych owoców. Krzewy bzu czarnego mogą być sadzone na obrzeżach ogródka, jako nieformowany żywopłot. Ich ciemnozielone liście z powodzeniem zakryją mniej efektowne części ogrodu (np. kompostowniki, garaże, składziki na narzędzia, szklarnie czy drewutnie). Odmiany o ozdobnych liściach warto jednak posadzić w dobrze widocznym miejscu, by mogły w pełni ukazać swą urodę. Do najciekawszych odmian bzu czarnego o dekoracyjnych liściach zaliczyć można np.:

‘Argenteomarginata’ – liście tej odmiany są bardzo dekoracyjne: mają biały, nieregularny brzeg.

‘Aurea’ – główną ozdobą tej odmiany są bardzo duże liście, które mają złocisty kolor.

‘Aureomarginata’ – intensywnie zielone liście tej odmiany ozdobione są szerokim brzegiem w kolorze żółtym.

‘Pulverulenta’ – jest to wolno rosnąca odmiana, która ma bardzo drobne, zielone liście, ozdobione licznymi, białymi kropkami i plamkami.

WYKORZYSTANIE W KUCHNI, KOSMETOLOGII, APTECE

Fioletowo-czarne, błyszczące owoce bzu czarnego są jadalne i nadają się do sporządzania konfitur, dżemów, nalewek i soków. Nie wolno ich jednak spożywać na surowo, ponieważ zawierają trujące związki. W trakcie obróbki cieplnej toksyny zostają zneutralizowane. W przemyśle farmaceutycznym i kosmetycznym wykorzystuje się (oprócz owoców) także kwiaty, liście, korę oraz korzenie bzu czarnego. Dzięki zawartości soli mineralnych, kwasów owocowych i witamin mają właściwości odtruwające, moczopędne i przeciwbólowe. Z poszczególnych części tego krzewu sporządza się np. kremy i maseczki kosmetyczne, a także napary (z kwiatów). Sok z ciemnofioletowych owoców był dawniej wykorzystywany w barwiarstwie.

zobacz produkty
Wczytywanie...
Wczytywanie...
Wczytywanie...