Znajdź sklep w Twojej okolicy
    Ustal moją lokalizację
    LUB
    Wybierz
  • Twoje konto
  • Zarejestruj się
  • Zaloguj się

Poznaj styl zakopiański

Nie musimy się go uczyć, a tylko sobie przypomnieć. Przecież znany jest nam od dziecka, z zimowych ferii pod Nosalem czy letnich obozów na Gubałówce. Obrósł legendą. Wciąż jest chętnie powielany i przetwarzany.

TO CO NAJWAŻNIEJSZE
◗ Stanisław Witkiewicz
Artysta, teoretyk sztuki i architekt samouk – ojciec Witkacego – zamieszkał w Zakopanem pod koniec XIX wieku. Zafascynowany góralskim budownictwem i rzemiosłem, spopularyzował je i nadał im cechy regularnego stylu. A wszystko to z patriotycznych pobudek. Wierzył, że w twórczości ludzi spod Tatr zachowały się prapolskie wzorce sztuki. Chciał stworzyć z nich styl narodowy, który złączy rodaków w czasie zaborów.
◗ Skrzyżowanie chłopa z panem
Zakopiański dom sprzed stu lat to połączenie góralskiej chałupy z mieszczańską willą. Taka jest na przykład Koliba, pierwszy wzorcowy budynek mieszkalny zaprojektowany przez Witkiewicza. Ludowe budownictwo przenikało się tu z wygodą, do której byli przyzwyczajeni ludzie z wyższych sfer. Powstały więc ganki, werandy, balkony i pokoje na wyżce (czyli na strychu), bogato zdobione drewnianymi elementami rzeźbiarskimi w góralskim duchu.
◗ Pełna kontrola
Od bryły budynku po wystrój wnętrz wszystko wymyślone było z pieczołowitością: balustrady, poręcze, okna, drzwi, wreszcie meble, a nawet naczynia. Styl zakopiański to styl totalny, w którym niczego nie zostawiano przypadkowi. Do Koliby Witkiewicz zaprojektował nawet porcelanową zastawę, wykorzystując oczywiście kształty i zdobienia znane z naczyń góralskich.
◗ Wzorcowy folklor
Sztuka Podhala była kopalnią inspiracji. Dekoracyjne motywy architektoniczne czerpano nie tylko z ludowego snycerstwa, ale także z haftu – najlepszym przykładem są parzenice, ozdoby wyszywane na spodniach. Detale w willach mają też formę gwiazd oraz lelui – wzorów z wycinanek. Czasem odwołują się do przyrody. Na meblach widać motywy roślinne: szarotkę i dziewięćsił.
◗ Drewno ponad wszystko
Wille: Koliba, Dom pod Jedlami, Ornak, zbudowano na kamiennej podmurówce. Resztę wykonano z drewnianych płazów (rodzaj bali). Łączono je na tzw. felc, tak żeby na zewnętrznej ścianie domu powstawały między balami szpary, które wypełniano mchem. Drewniane były też ściany wewnątrz, podłogi i sufity. Dach pokrywano gontem.
◗ Wpisany w krajobraz
Ten styl nie tylko z powodu nazwy związany jest na stałe z miejscem, w którym powstał. Tego typu budownictwo autentycznie wygląda tylko na Podhalu. Wprawdzie podejmowano próby przeniesienia
zakopiańskiej architektury na niziny, przykładem jest dworzec kolejowy w Syłgudyszkach na Litwie, ale zupełnie
nieudane. To, co dobrze wygląda na zakopiańskich ulicach, w innym otoczeniu
sprawia wrażenie obiektu z kosmosu.

WERANDA ZAMIENIONA W SALON
Pod Rysy zjeżdżało towarzystwo z Krakowa i z Warszawy. Letnikom najmilej siedziało się na przyłapach, czyli odkrytych werandach. Z czasem zaczęto zabudowywać je wielkimi oknami, co przy kapryśnej tatrzańskiej pogodzie było dobrym rozwiązaniem, a poza tym wydłużało sezon werandowania do pierwszych jesiennych chłodów. Typowe dla stylu zakopiańskiego są drzwi ujęte w łuk wysadzany drewnianymi ćwiekami. Ozdabia je tzw. słoneczko, które robiło się z promieniście przybitych wąskich listewek.

ZAKAMARKI I PIĘKNE DETALE
Załomy, uskoki, podcienia, przejścia do piwnicy – podwórko zachęca do zabawy w chowanego. Ozdoby na krześle to snycerski majstersztyk. Takie meble robił Wojciech Brzega, rzeźbiarz współpracujący z Witkiewiczem.

SECESYJNE DODATKI
Sypialnia na pierwszy rzut oka wygląda jak zwykła izba w chałupie, ale to wygodny, przestronny pokój. Smaku wnętrzu dodaje wisząca lampa w secesyjnej oprawie. Przedmioty w tym stylu – modnym w ówczesnej sztuce – świetnie odnajdowały się w zakopiańskich willach.

NIE TYLKO BRĄZ
Drewno nadawało wnętrzom jednolity kolorystycznie ton. Można go było przełamać żółtym i czerwonym szkłem w szprosach okien, wzorzystymi kilimami albo obrusami.

ZDOBIONE SPRZĘTY
Trudno wyobrazić sobie charakterystyczny zakopiański dom postawiony na przykład na Mazowszu. Jednak niektóre elementy wyposażenia z powodzeniem wkomponują się w inną przestrzeń. Kaflowy piec albo dekorowany wklęsłym rytem fotel mogą znaleźć swoje miejsce w wiejskim domu, nawet z dala od gór.

MOC GRANIA
Styl zakopiański wciąż pozostaje żywy dzięki tym, od których się zaczął, czyli góralom kultywującym stare rzemiosło i obyczaje. A tam gdzie są górale, tam jest i muzyka. Mało kto potrafi kolędować tak jak oni.

PROSTE ROZWIĄZANIA
Taki szafkowy zegar, jak ten stojący w sieni Ornaku, równie dobrze mógłby zdobić reprezentacyjny hol w starej krakowskiej kamienicy. Ale już na poddasze, zamiast po schodach, wchodzi się po drabinie.

tekst Zofi a Dubowska-Grynberg, Paweł Pokora zdjęcia Jakub Pajewski

zobacz produkty
Wczytywanie...
Wczytywanie...
Wczytywanie...