Znajdź sklep w Twojej okolicy
    Ustal moją lokalizację
    LUB
    Wybierz
  • Twoje konto
  • Zarejestruj się
  • Zaloguj się

Poznaj styl Świdermajer

Baśniowa poetyka przybudówek, przeszklonych werand i ganków. Koronkowe ażury i malowane okiennice. Te niezwykłe drewniane wille pojawiły się w okolicach Otwocka 130 lat temu za sprawą rysownika, Michała Elwiro Andriollego.

TO, CO NAJWAŻNIEJSZE
■ Żart poety
Nazw dla tego lokalnego stylu znaleźć można wiele, np.: wille Andriollego, andriollówki, domy nadświdrzańskie. Jednak autorem tej najbardziej popularnej jest Konstanty Ildefons Gałczyński, który tuż przed wojną mieszkał w Aninie. W wierszu „Wycieczka do Świdra” napisał:
Jest willowa miejscowość,
Nazywa się groźnie Świder,
Rzeczka tej samej nazwy
Lśni za willami w tyle; /.../
Te wille, jak wójt podaje,
Są w stylu „świdermajer”./.../

Trafił w dziesiątkę. I z pewnością nie spodziewał się, że to ironiczne określenie nawiązujące do stylu biedermeier, na stałe trafi do podręczników polskiej architektury.
■ Linia otwocka
Świdermajer to fenomen stylu regionalnego. Nie przechodził ewolucji, nie dojrzewał. Narodził się bardzo szybko, na niewielkim terenie, gdzie rozgościł się na krótki czas kilkudziesięciu lat. Wszystko zaczęło się w 1877 roku od budowy Nadwiślańskiej Linii Kolejowej. Tory połączyły Międzylesie, Anin, Wawer, Celestynów i Otwock z Warszawą. Łatwy dojazd, sosnowe lasy na malowniczym prawym brzegu Wisły i uzdrowiskowy mikroklimat sprawiały, że na lato ściągała tu cała stolica. Artystyczna bohema szukała inspiracji, rodziny – wypoczynku, a sam Otwock stał się tętniącym życiem kurortem.
■ Sen rysownika
W 1880 roku nad rzeką Świder dworek i kilkanaście letniskowych domów postawił Michał Elwiro Andriolli. Powstaniec styczniowy, zesłaniec i artysta wysokiej klasy: malarz, grafik, autor ilustracji do dzieł Mickiewicza, Słowackiego, Kraszewskiego, Orzeszkowej i Szekspira. Z pochodzenia był Włochem, studia kończył w Rosji, osiedlił się na Mazowszu, a inspiracji szukał na międzynarodowych wystawach w Wiedniu, w 1873 roku, i w 1878 w Paryżu. Z tych elementów własnej biografii oraz zainteresowań Andriolli ulepił niepowtarzalny styl architektoniczny.
■ Autorska mieszanka
Urok świdermajerów polega na połączeniu lekkiej formy mazowieckiego drewniaka z ornamentyką rosyjskich daczy i architekturą alpejskich schronisk. Główne elementy konstrukcji stanowią drewniane belki. Przestrzeń pomiędzy nimi wypełniano dla ocieplenia mieszanką gliny, wiórów i ciętych gałęzi. Do szkieletu mocowano szalowanie, czyli wąskie, fazowane deski, układane pionowo lub poziomo. Najbardziej ozdobnym detalem jest charakterystyczna drewniana koronka, gęsto pokrywająca szczyty ścian, werandy i ganki, a także furtki, bramy czy ogrodowe altany.
■ Drewniane wille w XXI wieku
W czasach przedwojennej świetności na linii otwockiej naliczono ponad 500 budowli w stylu Andriollego. Były to posiadłości letniskowe, ale również pensjonaty, całoroczne domy mieszkalne, sanatoria, szkoły czy szpitale. Niewiele z nich przetrwało wojnę i okres PRL-u. Te, którym się to udało, niekonserwowane, oszpecone murowanymi przybudówkami czy sidingiem, są najczęściej w bardzo złym stanie. Odnawianie ocalałych willi to wyścig z czasem o zachowanie piękna, a także charakteru architektury regionu.

UZDROWISKO Z DUSZĄ
Domy nad Świdrem to wyjątkowy element na tle dość przaśnej drewnianej architektury Mazowsza. Dopracowane, wypieszczone, bogato zdobione. Pochylone nad detalem. Wszystko jest ważne: kolory drewna i szkła, układ desek, rytm oraz intensywność wzorów.

SZYK PRZEDWOJENNYCH WILLI
1. Niespokojna bryła. Tu nie ma miejsca na nudę. Ozdobne wykusze i ganki nadają budynkom bajkowy klimat.
2. Kolorowe światło. Liczącym się dekoracyjnym detalem jest szkło. Witrażowe, wielobarwne szyby, układane w geometrycznym rytmie, tworzą nastrój na pełnych słońca tarasach.
3 i 4. Werandy. Budowano na planie kwadratu, prostokąta lub wieloboku. Przeszklone lub otwarte na zewnątrz. Na parterze pełniły funkcję dodatkowego wyjścia łączącego dom z ogrodem czy lasem. Z kolei na piętrze zastępowały balkon, stając się letnim salonem. Najczęściej było ich tyle samo, co znajdujących się w domu mieszkań.
5. Okiennice. Drewniane, filongowe (płycinowe), malowane – bardzo często na niebiesko. Z nadejściem jesieni zamykały letnie domy, którymi do następnego sezonu opiekowali się dozorcy mieszkający w niewielkich stróżówkach.

SZALOWANIE
Zewnętrzne ściany domów pokrywano rzędami fazowanych desek. Do wysokości okna przybijano je pionowo, wyżej – poziomo. Te dwie płaszczyzny oddzielał drewniany gzyms biegnący wzdłuż budynku. Podział urozmaicał elewację, ale miał też znaczenie praktyczne – pozwalał na wymianę uszkodzonych desek tylko w zniszczonych fragmentach, bez konieczności demontowania większej powierzchni ściany.

LETNISKO
Klasyczny świdermajer to dom blisko natury, otwarty na ogród, las, na wzór alpejskich schronisk. Każdy z nich ma dodatkową powierzchnię mieszkalną na poddaszu. Ma drewniane ściany, stropy, podłogi. Za fundament służy mu niewielka, ceglana podmurówka. Bryła budynku nakryta jest dwuspadowym, najczęściej blaszanym dachem. Zdobią go spiczaste zwieńczenia nad przedsionkami czy gankami.

SOSNOWY ZAPACH
Do budowy używano miejscowej sosny. Jej aromat to pierwsza rzecz, która uderza w nos mieszczucha. Domy wznoszone na planie prostokąta lub kwadratu mają podłogi kładzione na legarach i obite deskami sufity. Wewnętrzne ściany tynkowano, by rozjaśnić wnętrze.

DEKORACYJNE DETALE
Smak świdermajerów to przede wszystkim bogate wykończenia stolarskie. Widoczne na gankach i werandach: ażurowe motywy roślinne czy geometryczne, wycinane pazurki i ozdobne krokwie. To efekt fascynacji Andriollego rosyjskim stylem „laubzegowym”, gdzie takie ornamenty wycinano w deskach piłą do drewna, czyli laubzegą. Niektóre wzory Andriolli sam projektował i wykonywał.

I TOBIE SIĘ UDA
■ Wybierz się do Otwocka i zobacz zjawiskowe Uzdrowisko A. Górewicza, powstałe w l. 1906-21. To jeden z największych w Polsce obiektów o konstrukcji drewnianej.
■ Zajrzyj na strony: www.swidermajer.info oraz www.swidermajer.pl, www.andriollowka.pl
■ Chcesz ozdobić swój taras? Spróbuj samodzielnie wykonać element drewnianej koronki. Na kawałku deski lub sklejki nanieś motyw odrysowany np. z tapety o klasycznym wzorze. W warsztacie stolarskim poproś o wycięcie wzoru. Ażur gotowy.
■ Wykorzystaj urodę detali świdermajerowskich willi. Fotograficzne kadry w dużym formacie są dekoracyjnym elementem. Pasują nawet do bardzo nowoczesnych wnętrz.

tekst Elżbieta Strzałkowska zdjęcia Michał Mrowiec

Komentarze (3):
~0211Helmut (niezalogowany, 93.223.172.*) 2014.12.29, 00:19

Wunderschön! Ich komme gerade zurück aus Jozefow bei Warschau. Ich habe diese Gebäude bewundert.

Czy opinia jest przydatna?
( 0 / 0 ) Opinia przydatna dla użytkowników
~Paweł Ajdacki (niezalogowany, 46.205.210.*) 2014.08.17, 12:35

Po "doprecyzowaniu" będzie ok. Tekst przyjemny nadający się na folderek turystyczny dla odwiedzających Otwock.

Czy opinia jest przydatna?
( 0 / 0 ) Opinia przydatna dla użytkowników
~Wiktor Lach (niezalogowany, 89.75.116.*) 2013.01.10, 19:04

Straszne bzdury wypisujecie. "Urok świdermajerów polega na połączeniu lekkiej formy mazowieckiego drewniaka z ornamentyką rosyjskich daczy i architekturą alpejskich schronisk". a bzdur jest więcej. Ale gratulację za chęci.

Czy opinia jest przydatna?
( 0 / 0 ) Opinia przydatna dla użytkowników
zobacz produkty
Wczytywanie...
Wczytywanie...
Wczytywanie...